Inta badan bini'aadamku waxay jecel yihiin inay aaminaan khuraafaadka ah in 'Garaadku' (Genius) uu yahay wax lagu dhasho oo cirka ka soo dhaca. Marka aynu aragno dadka adduunka beddelay sida Albert Einstein, Mozart, ama Leonardo da Vinci, waxaynu isku qancinnaa inay lahaayeen maskax mucjiso ah oo ka sarraysa tan aadanaha caadiga ah. Sababtu? Waa is-difaac maskaxeed waayo haddii aynu qirno in guushoodu ay ka dhalatay shaqo adag iyo u-dulqaadashada boqolaal saacadood oo caajis ah, waxay innagu qasbaysaa in aynu wajahno caajisnimadeenna. Robert Greene buuggan wuxuu si naxariis-darro ah ugu tirtirayaa khuraafaadkaas, isagoo caddaynaya in 'Gacan-sarrayntu' (Mastery) aysan ahayn hibo, balse ay tahay nidaam la barto oo loo maro waddo qallafsan.
Si aynu u fahamno bilowga waddadan, Greene wuxuu inoo keenayaa tusaalaha Charles Darwin. Kahor inta uusan Darwin noqon saynisyahanka weyn, wuxuu ahaa wiil arday ah oo waxbarashada aad ugu liita. Aabihiis oo ahaa dhakhtar caan ah ayaa ku qasbay inuu isna dhakhtar noqdo, balse Darwin dhiigga ayuu ka yiq-yiqsoon jiray. Kadib aabihiis wuxuu ku qasbay inuu wadaad diimeed noqdo, taasna wuu ku caajisay. Balse Darwin wuxuu lahaa hal dareen oo salka ku hayay yaraantiisii (Primal Inclination) wuxuu si waalli ah u jeclaa inuu baaro cayayaanka, shimbiraha, iyo dhirta. Markii uu go'aansaday inuu iska diido riyadii aabihiis oo uu raaco doonistiisa dhabta ah (Life's Task) isagoo raacay markabkii HMS Beagle, wuxuu sameeyay daah-furkii ugu weynaa taariikhda bayoolajiga. Tusaalahani wuxuu ina barayaa in tallaabada koowaad ee guushu ay tahay inaad ogaato 'Wacitaankaaga gudaha' oo aad iska indho-tirto waxa bulshada iyo waalidku kugu qasbayaan.
Tallaabada labaad ee ugu adag waa wajiga Tababarka (Apprenticeship). Halkan, Greene wuxuu inoo soo sawirayaa nolosha Leonardo da Vinci. Leonardo ma uusan dhalan isagoo farshaxan-yahan weyn ah. Wuxuu xertiisa u noqday macallin la oran jiray Verrocchio. Leonardo kuma uusan degdegin inuu sawiro waaweyn sameeyo ama magac raadiyo; wuxuu sanado badan ku bixiyay inuu barto aasaaska ugu hooseeya sida loo qaso midabada, dhismaha lafaha iyo murqaha bini'aadamka, iyo xitaa xisaabta. Wuxuu aaminsanaa in si aad u sawirto qof nool, ay tahay inaad ogaato waxa haragiisa ku hoos jira. Tani waxay ina siinaysaa qaanuun adag: Qiimee barashada kana dooro lacagta. Xilliga dhalinyaronimada, shaqada aad aqoon ka helayso ayaa ka qiimo badan tan mushaarka badan ku siinaysa.
Marka aad soo dhaafto tababarka adag, waxaa xiga wajiga ugu sarreeya ee Curinta (The Creative-Active Phase). Halkan wuxuu qoraagu tusaale nool inoogu soo qaadanayaa Albert Einstein. Einstein kuma uusan tiirsanayn xisaabta iyo caqliga qallalan oo keliya. Markii uu curinayay aragtida 'Relativity', wuxuu adeegsan jiray dareenkiisa iyo mala-awaalkiisa. Marka ay maskaxdiisu xiranto, wuxuu garaaci jiray qalabka muusiga ee Violinta (Violin) si uu maskaxda u dejiyo, kadibna jawaabta ayaa si lama filaan ah ugu soo dhici jirtay. Gacan-sarraynta dhabta ahi waxay dhalataa marka uu qofku isku daro aqoontiisa qotoda dheer (Logic) iyo dareenkiisa xorta ah (Intuition).
Waddadan qallafsan ee uu Greene inoo jeexay waxay ina tusaysaa in gacan-sarrayntu aysan ahayn meel la tago, balse ay tahay hab-nololeed joogto ah. Marka uu qofku diido inuu noqdo uun qof iska dhex-dhexaad ah (Mediocre), marka uu u dul-qaato fashilka xilliga tababarka, oo uu barto sida looga badbaado dabinada iyo masayrka goobaha shaqada, wuxuu ugu dambayntii awood u yeelanayaa inuu noqdo maskax-maal wax abuura. Buuggani wuxuu gacantaada ka bixinayaa cudur-daarkii ahaa 'Hibo ima siin Eebbe', wuxuuna garbahaaga saarayaa mas'uuliyadda ah in dhismaha weynaantaadu uu ku jiro gacmahaaga iyo go'aamadaada maalinlaha ah.
"Gacan-sarrayntu (Mastery) ma aha hibo mucjiso ah oo lagu dhasho, balse waa nidaam adag oo u baahan inaad ogaato ujeeddada naftaada, aad marto tababar aad u qallafsan oo ka madax-bannaan lacag-doon, ugu dambayntiina aad maskaxdaada u furto curin isku-dhafeysa xisaabta caqliga iyo xorriyadda dareenka."
Buuggani waa khariidad u baahan maskax furan iyo dhabar-adayg. Wuxuu u gaar yahay dadka doonaya inay xirfaddooda gaarsiiyaan heerka ugu sarreeya, kuwa raadinaya yoolkooda nolosha, iyo qof kasta oo raba inuu fahmo cilmi-nafsiga dadka guulaystay si uu ugu dabaqo noloshiisa gaarka ah.
Dadka intooda badani waxay nolosha ku dhex wareegaan iyagoon lahayn jiho dhab ah; waxay bartaan culuum ay waalidkood ku qasbeen ama ay u arkaan inay suuqa lacag degdeg ah ka leedahay. Greene wuxuu leeyahay taasi waa waddada guuldarrada dhex-dhexaadka ah (Mediocrity).
Qof kastaa yaraantiisii wuxuu lahaa wax uu si dabiici ah ugu soo jiidan jiray (Primal inclination) ha ahaato dhisidda waxyaabaha, la-sheekaysiga dadka, ama xallinta xujooyinka. Waa inaad dib ugu noqotaa xididkaas. Haddii aadan jeclayn shaqada aad hayso, marnaba u yeelan maysid dulqaad aad kaga gudubto caqabadaha waaweyn, ugu dambayntiina waxaad noqon doontaa mishiin saacado tiriya ee ma noqon doontid hal-abuure.
Haddii aadan jeclayn shaqada aad hayso, marnaba u yeelan maysid dhabar-adayg aad ku dul-qaadato boqollaalka saacadood ee fashilka iyo caajiska ah ee loo baahan yahay si xirfad-kamilnimo loo gaaro.
Dib u xusuuso carruurnimadaadii inta aan bulshadu ku weecin: Waa maxay sheyga aad samayn jirtay ee ku illowsiin jiray waqtiga? Hel xididkaas oo isku day inaad xirfaddaada maanta la jaan-qaajiso.
Dhalinyarada maanta waxay rabaan guul iyo sumcad degdeg ah (Overnight success). Greene wuxuu ku doodayaa in taasi tahay dhalanteed. Marka aad bilowdo waddo cusub, waa inaad aqbashaa inaad tahay 'Arday jaahil ah' oo u baahan in la dhiso.
Ujeeddadaada ugu weyn ee xilliga tababarka waa inaysan noqon lacag ama in magac lagu siiyo. Waa inaad is-hoosaysiisaa, aad qabataa shaqooyinka ugu caajiska badan, oo aad raadisaa macallin aad xirfadda ka barato. Barashada (Learning) ayaa malaayiin jeer qiimo weyn ka leh Lacag-helidda (Earning) xilliga bilowga ah.
Lacagta degdegga ahi waxay ku siinaysaa raaxo gaaban, balse waxay ku curyaaminaysaa garaadkaaga mudada dheer. Marka aad aasaaska dhisato, lacagtu iyada ayaa ku soo raadin doonta.
Haddii aad kala dooran lahayd shaqo mushaar badan balse aan kobac lahayn, iyo shaqo mushaar yar balse uu joogo macallin kugu tababaraya xirfado cusub, mar walba dooro tan dambe.
In aad xirfad sare leedahay keligeed kuma filna. Taariikhda waxaa ka buuxa dad caqli badan oo ku burburay goobaha shaqada sababtoo ah ma aysan fahami jirin 'Siyaasadda Xafiiska' iyo dhaqanka dadka (Office politics).
Greene wuxuu leeyahay waa inaad barataa Garaadka Bulshada. Tani macnaheedu waa in aad ogaato sida loola dhaqmo dadka masayrka badan, dadka af-miinshaarka ah, iyo madaxda madax-adayga leh. Waa inaad dhisataa qolof adag oo kaa difaacda caadifadda dadka kale, si aadan maskaxdaada ugu lumin muran macno-darro ah.
Gacan-sarrayntu waxay u baahan tahay maskax deggen. Haddii aad mar walba dagaal la gasho saaxiibadaa ama madaxdaada, maskaxdaadii curinta lahayd waxay isu beddelaysaa goob-dagaal.
Ha u qaadan xumaanta dadka si shakhsi ah. Dadka u arko sidii 'Cimilada' (Weather) sida aadan ugu xanaaqayn roob ku qoyay, ha ugu xanaaqin qof dabeecad xun, ee kaliya baro sidaad dallad uga xiran lahayd.
Marka aad khabiir ku noqoto xirfaddaada, khatarta ugu weyni waa in aad is-xirto oo aad la qabsato hal waddo oo go'an (Rigidity). Gacan-sarraynta dhabta ahi waxay dhacdaa marka aad xeerarkii aad baratay aad bilowdo inaad jebiso ama aad si cusub isugu darto.
Sida Einstein, maskaxdu waa inay noqoto mid rog-rogmi karta oo ogolaan karta fikradaha is-burinaya. Marka aad leedahay aqoon dhisan balse aad u fikirto si madax-bannaan oo male-awaal leh, waxaad dhalaysaa hal-abuur ka baxsan sanduuqa caadiga ah.
Tani waa soohdinta u dhexaysa 'Qof xirfadle ah' (Expert) iyo 'Gacan-sarreeye' (Master). Xirfadluhu wuxuu kaga jawaabaa xaaladaha sidii loo soo baray; Master-ku wuxuu abuuraa hab cusub oo xaaladdaas lagu wajaho.
Baro culuum ka baxsan xirfaddaada gaarka ah. Haddii aad barnaamijiye (Programmer) tahay, baro fanka ama cilmi-nafsiga. Isku-dhaca culuumta kala duwan ee maskaxdaada ayaa dhala hal-abuurka ugu weyn.
"Maskaxda bini'aadamku waxay u dhalatay inay noqoto mid dhisanta oo kobocda; in aan xirfad baranno oo aynu ka soo baxno jaahilnimo waa doonista dhabta ah ee aadanaha."
"Lacagta ugu dambaysa ee aad weydo mudada gaaban (xilliga tababarka), waxay kuugu soo noqon doontaa laba jibbaar mudada dheer."
"Qofna ha ku khaldin inuu yahay weel maran oo diyaar u ah inuu aqbalo fikirkaaga... inta badan dadku waxay xiran yihiin qolof difaac ah."
"Dareenka (Intuition) ee gacan-sarreeyuhu isma buriyaan caqliga (Logic); waa uun caqligii oo si aad ah u dedejiyay falanqayntiisa."
• Qeex waxa dhabta ah ee ku xiiso geliya adigoon eegin dhinaca lacagta, oo ugu yaraan laba saacadood maalintii u hur barashadiisa si aad u gasho 'Xilliga Tababarka'. • Raadi macallin ama qof kaa khibrad badan (Mentor). Is-hoosaysii oo weydiiso inuu ku tuso khaladaadkaaga, hana is-difaacin marka lagula taliyo.
| Af-Ingiriisi (English) | Af-Soomaali (Somali) | Sharraxaadda (Explanation) |
|---|---|---|
| Mastery | Gacan-Sarrayn / Xirfad-Kamilnimo | Waa heerka ugu sarreeya ee xirfadda bini'aadamka, halkaas oo aqoontii la bartay ay isu beddesho dareen dabiici ah, qofkuna uu bilaabo inuu curiyo waxyaabo aan dunida horay u oollin. |
| Apprenticeship | Tababar-Hoosaad / Shagirdnimo | Waa wajiga bilowga ah ee xirfadda, halkaas oo ujeeddada qofku ay tahay inuu is-hoosaysiiyo, barto aasaaska xirfadda, iyo inuu dhageysto khubarada isagoo aan raadinayn magac ama lacag degdeg ah. |
| Primal Inclination | Doonista Dhalashada / Xididka Xiisaha | Waa dareenka gudaha ee uu qofku carruurnimadiisa la lahaa, kaas oo si dabiici ah ugu jiidayay inuu qabto waxyaabo gaar ah (Sida xallinta xujooyinka, sawirista, ama falanqaynta), ka hor inta aan bulshadu saamayn ku yeelan. |
"Garaadku ma aha hibo cirka ka soo dhacda ee waa abaal-marinta la siiyo qofka u dul-qaata toban kun oo saacadood oo caajis, khaladaad, iyo tababar xanuun badan ah; haddii aadan helin yoolka naftaada, waxaad noloshaada ku dhammayn doontaa inaad fuliso yoolkii qof kale."
