Haddii George Orwell uu buuggiisii 1984 inooku sheegay in bini'aadamka lagu gumeysan doono jirdil, baqdin, iyo xabsi, Aldous Huxley wuxuu buuggan Brave New World ku keenay aragti aad u caado jebin badan oo ka sii argagax weyn: Bini'aadamka lagu gumeysan maayo xanuun, ee waxaa lagu gumeysan doonaa Raaxo iyo Madadaalo. Buuggani wuxuu ina geynayaa mustaqbal fog (Sanadka 2540 AD), halkaas oo dowladda adduunku ay ogaatay in ciqaabtu aysan ahayn habka ugu wanaagsan ee lagu xakameeyo bulshada. Si dadka looga dhigo kuwo la maamuli karo, waa in la siiyaa wax kasta oo ay naftoodu jeceshahay, ilaa ay gaaraan heer ay iyagu dhab ahaan u jeclaadaan adoonsigooda, ayna is halmaansiiyaan xaqiiqada dhabta ah ee nolosha.
Baaxadda aqooneed ee buuggani waxay ka bilaabanaysaa tirtiridda aasaaskii dabiiciga ahaa ee bini'aadamka. Adduunkan, carruurta laguma dhalo caloosha hooyada, ee waxaa lagu abuuraa quraarado warshadaysan. Qof kasta, inta uu ku jiro quraaradda, ayaa loo sii qoraa qaddarkiisa iyo booskiisa bulsho ha noqdo hogaamiye sare (Alpha) ama shaqaale hoose oo waddooyinka xaaqa (Epsilon). Si loo hubiyo in aysan marnaba ka dhiidhiyin booskooda hoose, carruurta waxaa maskaxda laga xalaa inta ay hurdaan (Hypnopaedia), iyadoo dhagaha loogu shubo fariimo soo noqnoqonaya oo baraya inay ku farxaan dabaqadda ay yihiin, ayna nacaan buugaagta, dabiicadda, iyo fekerka qotoda dheer. Waa bulsho xasiloon oo aan lahayn dagaal, fakhrinimo, iyo cudur toona, balse qiimaha lagu iibsaday xasiloonidaas waa dhimashadii sharafta, ruuxda, iyo xorriyadda bini'aadamka.
Udub dhexaadka xikmadda buuggu waa falanqaynta xanuunka iyo caadifadda. Bulshadan dhexdeeda, ma jiraan qoysas, jacayl dhab ah, ama xiriir waqti dheer ah. Erayada 'Aabbe' iyo 'Hooyo' waxaa loo arkaa kuwo anshax-xumo ah oo laga yaxyaxo. Haddii qofku uu dareemo walwal yar, murugo, ama cidlo, wuxuu qaadanayaa kaniini la yiraahdo 'Soma' waa daroogo awood leh oo qofka siisa farxad dhalanteed ah, tirtirtana dareen kasta oo xanuun leh. Huxley wuxuu halkan ku falanqaynayaa in xanuunka, halganka, iyo murugadu ay yihiin waxa nolosha bini'aadamka u yeela macnaha iyo moolka. Marka aad baabi'iso dhamaan culeysyada nolosha, waxaad si toos ah u baabi'inaysaa farshaxanka (Art), diinta (Religion), iyo suugaanta sare, maxaa yeelay suugaantii iyo falkii geesinnimo ee aadanahu waxay mar walba ka dhashaan loollanka u dhexeeya wanaagga iyo dhibaatooyinka.
Gunaanadka maskaxda daalinaya wuxuu imanayaa qaybta dambe ee buugga, markii la falanqeeyo wiil la yiraahdo 'John the Savage' (Johnkii Duur-joogga ahaa). John wuxuu ka yimid meel ka baxsan xadaaraddan casriga ah, wuxuuna akhriyaa buugaagta Shakespeare, isagoo aaminsan diinta, jacaylka dhabta ah, iyo xanuunka. Doodda ugu culus ee taariikhda suugaanta waxay dhex maraysaa John iyo Mustapha Mond (oo ah mid ka mid ah hoggaamiyeyaasha adduunka). Mond wuxuu u sheegayaa in bulshadu aysan heli karin farxad (Happiness) iyo xaqiiqo/farshaxan (Truth/High Art) isku mar, balse ay doorteen farxadda beenta ah si loo dhowro nabadda adduunka. John wuxuu diidayaa dhalanteedkaas wuxuuna ku dhawaaqayaa oraahdii ruxday caalamka: "Waan diiday raaxadan; waxaan dalbanayaa xaqa in aan murugoodo, xaqa in aan xanuunsado, iyo xaqa in aan yeesho ama dareemo daciifnimo bini'aadam!"
"Cadowga ugu weyn ee xorriyadda bini'aadamku ma aha kalitalis xoog sheeganaya, balse waa raaxada xad-dhaafka ah, madadaalada joogtada ah, iyo baadi goobka farxad aan xanuun lahayn, kuwaas oo qofka ka masaxa garaadkiisa, baabi'iya macnaha nolosha, kana dhiga addoon jecel silsiladdiisa."
Buuggani waa 'Tooshka Baraarugga' ee loogu talagalay mufakiriinta, faylasuufyada, cilmi-baarayaasha saamaynta tignoolajiyadda iyo baraha bulshada (Social Media), iyo qof kasta oo raba inuu fahmo in is-madadaalintu ay noqon karto xabsiga ugu culus ee lagu xakameeyo awoodda aadanaha.
Sida buuggu qeexayo, nidaamka kalitaliska ah uma baahna inuu gubo buugaagta si uu xaqiiqada u qariyo, waayo dadka ayaa la gaarsiiyay heer aysan iyagu xiiso u qabin inay akhriyaan wax buug ah. Bulshadu waxay ku dhex milantay ciyaaro, aflaan dareenka jireed kiciya (Feelies), iyo maaweelo aan kala go' lahayn.
Huxley wuxuu ina tusayaa in marka bulshada lagu mashquuliyo waxyaabo fudud oo raaxo leh, ay si iskood ah u halmaamaan ka fekerka siyaasadda, caddaaladda, iyo xuquuqdooda. Xorriyadda lama burburin karo oo keliya in xoog lagugu caburiyo, balse waxaa si fudud loo burburin karaa in maskaxdaada lagu quudiyo 'xog aan macno lahayn' (Irrelevance) ilaa ay awoodi weydo inay kala garato waxa qiimaha leh iyo waxa faaruqa ah.
Waa sawir xanuun badan oo u dhigma casrigeena maanta, halkaas oo dadku ay saacado badan ku dhex qaataan 'Tiktok' iyo baraha bulshada si ay naftooda uga weeciyaan dhibaatooyinka iyo baadi-goobka aqoonta dhabta ah.
Ilaali madax-bannaanida maskaxdaada; jooji inaad is-madadaaliso mar kasta oo aad hesho waqti firaaqo ah, baro inaad la fariisato cidladaada iyo fekerkaaga xorta ah, waayo madadaalada xad-dhaafka ahi waa dilaaga garaadka.
Bulshada buuggan ku dhex nooli ma oga waxa ay tahay gabow, jirro, ama geeri xanuun badan. Wax walba waa la fududeeyay. Balse, marka meesha laga saaray xanuunka, waxaa si toos ah meesha uga baxday *Naxariistii, Geesinimadii, iyo Jaceylkii*. Uma baahnid geesinimo haddii aadan weligaa la kulmin khatar; uma baahnid naxariis haddii aanu jirin qof silcaya.
John the Savage wuxuu ku doodayaa in xanuunku uu yahay qayb muhiim u ah in aynu dareenno in aynu nool nahay. Haddii aadan u ooyin qof kaa dhintay oo aadan dareemin murugada go'itaanka xiriirka (heartbreak), marnaba si dhab ah uma aad fahmi kartid qiimaha noloshu leedahay. Daroogada Soma waxay tirtiraysaa dhibaatada, laakiin isla markaas waxay tirtiraysaa shakhsiyaddii bini'aadamka.
Waxay dawaysaa fikirka khaldan ee ah in nolosha kamilan (perfect life) ay tahay mid aan lahayn diiqad iyo walwal; waxay inoo caddaynaysaa in culeyska iyo halganku ay yihiin shidaalka dhisaya ruuxda aadanaha.
Ha u qorin kaniini ama is-maaweelin dhakhso ah xanuun kasta oo maskaxeed oo ku soo wajaha. Oggolow inaad dareento murugada, niyad-jabka, iyo caqabadaha, waayo kuwaas ayaa saldhig u ah kobocaaga iyo xikmaddaada.
Halkii ay awood ciidan ama xabsi ku xukumi lahaayeen bulshada, Dowladda Adduunku (The World State) waxay adeegsanaysaa cilmiga bayoolajiga (Biology) iyo Saykoolojiga. Iyagoo adeegsanaya Hypnopaedia (Barashada xilliga hurdada), dowladi waxay qofka ugu shubtaa kumanaan fariimood isagoo carruur ah. Marka uu weynaado, wuxuu u malaynayaa inuu isagu leeyahay go'aamadiisa iyo waxa uu jecel yahay, balse xaqiiqadu waxay tahay in maskaxdiisa la sii barnaamijeeyay (Programmed).
Tani waxay soo saaraysaa aragtida ah in addoonsiga ugu qummani uu yahay midka aan gidaaro lahayn, halkaas oo addoonku uusan weligii ku fekerayn inuu kaco maxaa yeelay maskaxdiisa ayaa loo qaabeeyay inuu jeclaado xaaladdiisa.
Waxay inagu dhiirrigelinaysaa in aynu is-weydiino: Fikradaha aan maanta aaminsanahay, iyo waxyaabaha aan jeclahay (sida moodada, alaabta, qaab-nololeedka), ma yihiin kuwo aan anigu go'aan ku gaaray, mise waa kuwo shirkadaha iyo bulshadu ay maskaxdayda ku beereen (Conditioning)?
Ka xorow duufsaanta (brainwashing) xayeysiimaha iyo dhaqanka dadajisada ah ee bulshada. Si qotodheer u lafagur waxyaabaha aad rumeysan tahay, si aad u hubiso in go'aamadaadu ay yihiin kuwo ka soo maaxday caqligaaga xorta ah.
"Bini'aadamku waa inay dhibaatoodaan si ay dad u ahaadaan; nolol aan xanuun iyo rajo lahayn waa dhimasho lagu socdo."
"Xaqiiqada dhabta ahi inta badan waa mid xun oo qallafsan. Farxadda (Beenta ah) waligeed ma yeelato quruxda iyo weynaanta ka dhalata dagaalka loogu jiro u-dulqaadashada culeyska nolosha."
"Taariikhdu waa been. (History is bunk)."
"Waxaan u baahanahay Eebbe, waxaan u baahanahay gabayo, waxaan u baahanahay khatar dhab ah, waxaan u baahanahay xorriyad, waxaan u baahanahay wanaag, waxaan u baahanahay dembi. Marka la soo gaabiyo, waxaan dalbanayaa xaqa aan u leeyahay in aan murugoodo."
• Oggolow caqabadaha nolosha iyo dareemada murugada ah (Negative emotions); ha u adeegsan qalabka elegtaroonigga ah, cunto, ama daroogo si aad dhakhso isku illowsiiso dhibka maskaxeed ee ku haysta. • Dib u qiimee waxyaabaha aad u iibsato si aad u hesho farxad degdeg ah (Instant gratification); xorriyadda dhabta ahi waxay timaaddaa marka aad xakamayso rabitaankaaga.
| Af-Ingiriisi (English) | Af-Soomaali (Somali) | Sharraxaadda (Explanation) |
|---|---|---|
| Soma | Sooma (Daroogada Farxadda) | Waa kaniini daroogo ah oo ay dowladda adduunku siiso muwaadiniinteeda; wuxuu tirtiraa xanaaq kasta, murugo kasta, iyo ciil kasta, wuxuuna qofka ku ridaa xaalad farxadeed oo dhalanteed ah iyadoo uusan lahayn waxyeelo dhanka jirka ah. |
| Hypnopaedia | Hurdo-Ku-Barid (Sleep-Teaching) | Waa nidaam carruurta dhegahooda lagu shubo fariimo cod ah inta ay hurdaan muddo sanado ah. Ujeedkeedu ma aha in cilmi la baro, balse waa <em>Beddelidda Dabeecadda (Moral Conditioning)</em>, si ay ugu farxaan dabaqadooda hoose ayna si dabiici ah u nacaan buugaagta. |
| Bokanovsky's Process | Nidaamka Dhalmada Warshadaysan | Waa hannaan bayooloji ah oo ka hortagaya in aadanuhu si dabiici ah u dhasho, halkaas oo hal ukun loo kala qaybiyo si ay u dhasho ilaa 96 mataano ah oo isku eg. Waa aasaaska nidaamka kalitaliska: In la abuuro malaayiin shaqaale ah oo isku fikir ah, isku awood ah, oo aan weydiin karin su'aalo. |
| The Savage Reservation | Seeraha Duur-Joogga | Waa goobo yar-yar oo adduunka ku haray (Sida New Mexico) oo aan la gaarsiin xadaaradda casriga ah, halkaas oo dadku weli si dabiici ah wax u dhalan, guursadaan, aaminsan yihiin diin, islamarkaana ay ka jiraan cudurro iyo gabow. |
"Gumeysiga ugu khatarta badan ee taariikhda soo mara ma aha kan lagugu dhex xiro qol mugdi ah, balse waa midka lagugu dhex xiro qol ay ka buuxaan shaashado madadaalo iyo cunto macaan; maalinta aad xorriyaddaada ku beddesho raaxo dhalanteed ah, maalintaas ayaad u dhimatay si nabad ah balse sumaysan."
